Muzeum Miejskie w Bolesławcu założono w 1908 roku. Projekt przebudowy istniejącego budynku połączonego z XV-wieczną basztą, należącą do systemu fortyfikacji miejskich, wykonał architekt miejski Balzer, a prace budowlane prowadził Peter Gansel jun.

Budynek ok. 1906 r. Budynek Muzeum, karta pocztowa, ok. 1911 r.

W powstanie Muzeum zaangażowanych było wielu znamienitych bolesławian, zwłaszcza kolekcjoner i znawca sztuki Max Hoehne z Berlina, urodzony w Bolesławcu, a także stowarzyszenia kościelne, bractwo strzeleckie, przedstawiciele cechów. Dla publiczności Muzeum otwarto 21 maja 1911 roku.

Budynek Muzeum, karta pocztowa, ok. 1911-1915

Zgromadzono w nim zbiory archeologiczne, etnograficzne, wyroby rzemiosła artystycznego, dużą kolekcję ceramiki z Bolesławca i okolic, portret Martina Opitza – poety urodzonego w Bolesławcu, kilka innych cennych obrazów, dokumenty historyczne oraz duży księgozbiór.

Sala ekspozycyjna, karta pocztowa ok. 1930-1937 (1) Sala ekspozycyjna, karta pocztowa ok. 1930-1937 (2)

W dolnej sali baszty, zaprojektowanej jako kaplica, znajdowała się drewniana pieta z XV wieku i ołtarz z lat 1760-1780. Szczególnym zainteresowaniem cieszył się tzw. „Wielki Garniec” dzieło Johanna Gottlieba Joppego z 1753 roku, uważany za największy garniec na świecie oraz „Singuhr” (Singuhr, karta pocztowa ok. 1920-1937) – rodzaj sceny obrotowej przedstawiającej sześć scen z Pasji Chrystusa, wykonanej przez H. Jacoba w latach 1784-1797.

Po przerwie spowodowanej I wojną światową, Muzeum otwarto w 1920 roku. W pracę muzeum czynnie zaangażował się Artur Schiller, współzałożyciel Górnośląskiego Muzeum w Gliwicach. Po drugiej wojnie światowej ocalał jedynie budynek, zbiory zaginęły i mimo poszukiwań nie wiadomo, jaki los je spotkał. Działalność powojenną Muzeum rozpoczęło 27 grudnia 1953 roku wystawami przygotowanymi przez ówczesne Muzeum Śląskie (obecnie Narodowe) we Wrocławiu, które do 1975 roku sprawowało pieczę merytoryczną nad muzeami dolnośląskimi. Po kilku latach, ze względu na duże zawilgocenie budynku Muzeum zamknięto. Po remoncie budynku, muzeum zostało otwarte 17 czerwca 1967 roku, już jako Muzeum Ceramiki. O wyborze specjalizacji zadecydowały wielowiekowe tradycje ceramiczne w tym regionie. W okolicy Bolesławca, w dorzeczu Bobru i Kwisy, występują naturalne pokłady glin żaroodpornych, wypalających się w temp. 12800C, dających skorupę nieprzeciekliwą i bardzo trwałą. Występują tu również gliny, wypalające się na kolor brązowy, tzw. szkliwo ziemne używane do szkliwienia naczyń. Rzemiosło garncarskie rozwinęło się tu przed wiekami. Najwcześniejsza wzmianka o garncarzu z Bolesławca występuje w księgach miejskich Świdnicy w 1380 roku. W 1511 roku pojawiła się informacja o cechu garncarzy i przywileju ograniczającym ilość warsztatów w mieście do 5, co zmuszało, chcących założyć nowe warsztaty, czeladników do osiedlania się w pobliskich miejscowościach w Nowogrodźcu lub w Ołdrzychowie nad Kwisą. Przywilej ten (zakaz) został cofnięty dopiero pod presją rządu pruskiego w 1762 roku. Działające od połowy lat sześćdziesiątych Muzeum Ceramiki początkowo nie posiadało własnych zbiorów. Ekspozycję „Kamionka bolesławiecka od XVII-wiecznej do współczesnej” przygotowano ze zbiorów wrocławskiego Muzeum. Z biegiem czasu większość wypożyczonych eksponatów została zastąpiona własnymi nabytkami, pochodzącymi z przekazów muzeów dolnośląskich: Chojnowa, Kamiennej Góry, Wałbrzycha, Ziębic oraz z zakupów antykwarycznych i darów. Współczesna kamionka w zbiorach muzeum pochodzi głównie z przekazów Spółdzielni „Ceramika Artystyczna” i Zakładów Ceramicznych „Bolesławiec”.

Sala ekspozycyjna w budynku przy ul. Mickiewicza, 2003 r.

W 1991 roku Muzeum Ceramiki otrzymało budynek po administrowanym przez Rosjan Muzeum Kutuzowa. Po trwającym kilka lat remoncie – 17 czerwca 1995 roku – w budynku został otwarty Dział Historii Miasta. Przygotowywana jest ekspozycja stała poświęcona historii Bolesławca oraz prezentowane są wystawy czasowe przedstawiające wybrane zagadnienia z przeszłości miasta.

Budynek przy ul. Kutuzowa, karta pocztowa, 1966 r. Wejście do budynku przy ul. Kutuzowa, karta pocztowa, 1955 r.